دئيسم

شهريار زرشناس

منبع:باشگاه انديشه

“دئيسم” صورتي از انديشة دينيِ ذيل نفس‌انگاري مدرن است. دئيسم در عصر روشن‌گري پديد آمد و باوري است كه به خداي اعتقاد دارد، اما به نبوت و شرايع آسماني و الهي اعتقادي ندارد. دئيسم مدعي است كه خداوند عالم را خلق كرده؛ اما ديگر كاري به كار آن ندارد و جهان براساس نظام خود اداره مي‌شود. به تعبير “نيوتون” خداوند چون ساعت‌سازي است كه جهان را كوك كرده و پي‌ كار خود رفته است. اين نظريه معروف به “خداي ساعت‌ساز” است.

بدين ترتيب، اركان دئيسم را مي‌توان اين‌گونه برشمرد:

1. اعتقاد به خداي ساعت‌ساز؛

2. بي‌اعتقادي به شريعت‌ها و اديان آسماني؛

3. انكار نبوت و معاد؛

4. ادارة زندگي با تكيه بر عقل صرف بشري.

دئيسم صورت انديشة ديني غالب در عصر روشن‌گري بود و افرادي چون “ولتر” و “ديدرو” بدان معتقد بودند. صوري از آراء دئيستي، در خصوص انكار نبوت و نيز خداي ساعت‌ساز و ادارة جهان توسط خرد آدمي در گرايش روشن‌فكري به اصطلاح ديني ايران نيز ديده مي‌شود.